Arjan den Boer

Stencil Station, Hugo Kaagman in het Spoorwegmuseum

Wed, 21 Mar 2012 21:27:25 +0100

Stencil Station, Hugo Kaagman in het Spoorwegmuseum:

Vandaag werd in het Spoorwegmuseum de expositie Stencil Station geopend van graffitikunstenaar Hugo Kaagman. Kaagman komt voort uit de kraakbeweging in de punkperiode, maar is inmiddels een gevestigd kunstenaar. Hij werkt met uitgesneden sjablonen en spuitbussen op canvas en op voorwerpen. Bekend zijn zijn werken met Delftsblauwe motieven, zoals die onder andere te zien zijn in station Amsterdam Centraal en een gebouw in Enschede.

Kaagman heeft zijn atelier op een perron van Station Amsterdam RAI. Treinen zijn een veelvoorkomend motief in zijn werk, zoals in het Spoorwegmuseum te zien is op zo’n 70 kunstwerken. Tijdens een rondleiding door de expositie vertelde Kaagman waar hij zich naast treinen door laat inspireren, zoals affiches en beelden van internet. Ook de actualiteit komt terug in sommige schilderijen, zodat opeens Bin Laden en Pim Fortuyn opduiken tussen de treinen.

Speciaal voor Stencil Station heeft Hugo Kaagman drie collectiestukken van het Spoorwegmuseum beschilderd waaronder een diesellocomotief en een goederenwagon (video). Ze zijn voorzien van Delftsblauwe en andere kleurrijke motieven en het resultaat doet denken aan rijkbeschilderde treinen zoals die bijvoorbeeld in India rijden.

Ik vind het een leuke ontwikkeling dat het Spoorwegmuseum een kunstexpositie organiseert, met een mooie link naar de collectie en met een kunstenaar die een breed publiek aanspreekt. De expositie duurt nog tot 24 juni 2012.

Papieren dieren kijken in Artis

Mon, 14 Nov 2011 19:32:07 +0100

Papieren dieren kijken in Artis:

De Artis Bibliotheek bezit een rijke verzameling oude dierprenten: de Iconographia Zoologica. Bezoekers van de dierentuin krijgen ze normaal gesproken niet te zien. Vanaf nu kun je op…

Elfde prijs bij Wiki Loves Monuments

Mon, 07 Nov 2011 00:02:00 +0100

Gisteren was de prijsuitreiking van de fotowedstrijd Wiki Loves Monuments die net als vorig jaar door WIkimedia was georganiseerd gedurende de maand september. Doel was om zoveel mogelijk foto’s van Rijksmonumenten op Wikimedia Commons te krijgen. Dat is gelukt: meer dan 13.000!

Ik had ook enkele honderden foto’s bijgedragen. Een daarvan viel (een beetje) in de prijzen: de elfde van de zestien prijzen die te vergeven waren (een abonnement op het tijdschrift Heemschut). Bepaald niet de hoofdprijs, toch leuk om geselecteerd te worden uit zo’n groot aantal foto’s. Toevallig ook omdat ik vorig jaar zelf een van de prijzen mocht uitreiken in plaats van in ontvangst nemen! Wel jammer dat ik net buiten de top 10 viel, want die gaan door naar de Europese finale.

Mijn ‘winnende’ foto is gemaakt in het Dresselhuyspaviljoen van Sanatorium Zonnestraal in Hilversum uit 1932. Daarvan is alleen het exterieur gerestaureerd, het interieur is nog niet onder handen genomen omdat er nog geen bestemming is gevonden. Dit heeft wel een bepaalde charme. De jury (met o.a. ZIlveren Camera-winnaar Martijn Beekman) zei er het volgende van:

Het lijkt op het eerste gezicht wel alsof je door een spiegel kijkt, maar dat blijkt even later natuurlijk onmogelijk.

Er waren nog twee van mijn foto’s die door de jury genoemd werden in de top 50, maar buiten de prijzen vielen:

Het Sanatorium Zonnestraal in Hilversum. Mooie foto van een interessant gebouw.

Het Interieur van Kasteel Loenersloot. Leuke interieurfoto met goede compositie.

Bekijk ook de top 10 van winnende foto’s.

Wat gaat er gebeuren met het postkantoor aan de Neude?

Sun, 30 Oct 2011 22:43:00 +0100

Wat gaat er precies gebeuren met het postkantoor aan de Neude en wanneer? En blijft het monumentale karakter van het gebouw voldoende behouden? Verwordt het niet tot het zoveelste winkelcentrum? Dat vragen veel Utrechters zich af nadat het postkantoor de afgelopen week sloot. Mede naar aanleiding van de vele reacties op de bijzondere panoramafoto van het gebouw, waar ik bij betrokken was, heb ik geprobeerd de feiten en ontwikkelingen op een rijtje te zetten. Graag ontvang ik reacties en aanvullingen!

Rijksmonument
Een ding is zeker: het gebouw als zodanig blijft behouden, het is sinds 2001 beschermd als Rijksmonument. Deze bescherming geldt zowel de buitenkant als het interieur. De Monumentenwet beschermt monumenten tegen sloop en ingrijpende verbouwingen; ze mogen alleen aangepast worden met een speciale vergunning van Burgemeester en Wethouders. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed ziet hier op toe. De sectie Monumenten van de gemeente Utrecht heeft in een rapport aangegeven waar rekening mee gehouden moet worden bij herbestemming, zoals het open houden van de monumentale hal en het zichtbaar houden van de decoraties.

Eigenaar
Eigenaar van het postkantoor is ASR Vastgoed Ontwikkeling (voorheen Fortis Vastgoed), een van de grootste winkel- en woningontwikkelaars met een portefeuille van 3,2 miljard euro. KPN huurt nog een deel van het gebouw. ASR heeft het gebouw in 2009 gekocht van KPN op basis van een concurrerend bod in combinatie met het beste(?) plan voor herbestemming. Het bedrag is niet bekend gemaakt.
In 2008 waren er initiatieven om een Europahuis voor de Kunsten in het gebouw te vestigingen, of het een andere culturele bestemming te geven. Die plannen zijn mislukt omdat ze onvoldoende door de gemeente gesteund werden. KPN heeft uiteindelijk voor het hoogste bod gekozen.

Tot 2015: tijdelijke bestemmingen
Pas eind 2015 komt het gebouw vrij voor een definitieve bestemming en bijbehorende verbouwing. Tot die tijd heeft KPN nog een deel in gebruik als telefooncentrale. In de tussentijd kan de grote hal een of meerdere tijdelijke bestemmingen krijgen. Zo moet het postkantoor tijdens de viering van de Vrede van Utrecht 2013 het culturele centrum van de stad worden, al is dit nog niet officieel bevestigd. Projectontwikkelaar Bram Loggers van eigenaar ASR:

…wat we in elk geval niet willen: geen feestzaal, geen dancing of iets in die geest. Het moeten activiteiten zijn die passen bij de toekomst van het gebouw. Er is overleg met de gemeente. Iets museaals, iets met kunst, iets met de Vrede van Utrecht… Het zou mijn eer te na zijn als er iets komt dat geen recht doet aan de pracht van deze hal. (Binnenstadskrant)

Dat klinkt mooi, maar ook een beetje hypocriet uit de mond van iemand die er uiteindelijk een winkelcentrum van wil maken (zie verderop).

Ik ben nog geen plannen tegengekomen om iets te doen in de hal in 2012 of in 2014. Ik denk dat ik niet de enige ben die direct allerlei mooie tijdelijke bestemmingen voor zich ziet:

concerten (van welk muziekgenre dan ook)
markten (ambachtelijke/biologische producten, boekenmarkt, kunstmarkt)
tentoonstellingen (kunstexposities of tentoonstellingen over architectuur zoals de Amsterdamse School in Utrecht)

Update 31 oktober: Marjon van Caspel, Gebiedsmanager Binnenstad StadsOntwikkeling gemeente Utrecht meldt op Twitter:

Voorjaar 2012 is hal postkantoor Neude weer open voor publiek. Vrede van Utrecht, IQ creative, Wink denken mee met ASR (twitter)

IQ creative bedenkt en exploiteert trendy clubs en horeca, Wink noemt zichzelf experience architects en werkt vooral voor grote merken.

Na 2015: winkels en hotel
Als eind 2015 KPN het gebouw verlaten heeft, wil ASR het verbouwen en er winkels en een hotel in onderbrengen. Het gaat om 8.000 m² winkelruimte en een viersterrenhotel met bijna 100 kamers, uitgebaat door de Eden Hotel Group van o.a. het American Hotel in Amsterdam. Op de eerste verdieping komt ook een restaurant.
Voor de winkelpassage in de hal en de enorme kelder wil ASR ‘kwalitatief hoogwaardige’ modewinkels aantrekken. Zara en Mexx hebben belangstelling getoond, dus dat is blijkbaar het soort winkels waar men op doelt.

In 2008 heeft architectenbureau Rijnboutt een eerste plan gemaakt voor de aanpassing van het postkantoor. Dat is geen definitief ontwerp, maar geeft de richting aan die ASR uit wil. Begin 2011 geven de architecten aan dat het ondanks de recessie haalbaar blijft. Kern van het plan is dat de achterzijde aan de Oudegracht, van oorsprong aan- en afrit voor postauto’s, een nieuwe glazen toevoeging en entree krijgt, zodat de Oudegracht en de Neude met elkaar verbonden worden via de winkelpassage. Stedenbouwkundig en commercieel gezien is dit een goed plan, want de achterzijde wekt nu een gesloten indruk, terwijl de Oudegracht de belangrijkste winkelstraat is. Architecten Mattijs en Kees Rijnboutt:

Het postkantoor is niet alleen een prachtig gebouw, maar ook de stapsteen tussen Neude en Oudegracht. Door de achterkant van het postkantoor te openen en in de hal een plaza, ontstaat een nieuwe looproute in de binnenstad. Met het gebouwontwerp en de nieuwe functies voeren we eigenlijk een stedenbouwkundige ingreep door. (PostPlanjer)

Bram Loggers van ASR ziet geen tegenstelling tussen commerciële belangen en die van het monument:

Door met respect voor het monument te renoveren creëren we hier een winkelmilieu waar plaats is voor kwaliteitswinkels en topmerken. Een unieke plek waarmee het Utrechtse winkelaanbod wordt verrijkt. (Rijnboutt.nl)

Een goede bestemming?
Is het postkantoor in goede handen of moeten we ons zorgen maken over de toekomst van het gebouw? Leeg laten staan is uiteraard geen optie, herbestemming is nodig om het te behouden, levend te houden en toegankelijk te maken voor iedereen. Of een hotel en winkels de beste invulling vormen is de vraag; een culturele of publieke bestemming doet meer recht aan een publiek gebouw met deze allure. Die kans lijkt verkeken, mede door de weinig actieve houding van de gemeente Utrecht rond de verkoop. Wel hoop ik dat er in de periode 2012-2015 nog veel moois gaat gebeuren in het oude postkantoor!

Ik geloof niet dat ASR slechte bedoelingen heeft; ook zij ‘houden’ van het pand. Toch is het gevaar dat commerciële belangen tegen die van het gebouw ingaan niet denkbeeldig. Ik ben vooral bang dat de openheid van de hal aangetast zal worden, bijvoorbeeld door tussenverdiepingen of ‘glazen dozen’ om het vloeroppervlakte te vergroten. Bram Loggers van ASR ziet het al voor zich:

[Ik zou in de hal] wel een paar spectaculaire elementen willen zetten, bijvoorbeeld in de geest van het glaspaleis van Apple op Fifth Avenue in New York. (Binnenstadskrant)

Ik vind dat de hal zelf al spectaculair genoeg is.
De grote glazen aanbouw aan de achterzijde kan best mooi worden, maar het kan ook een enorme etalage worden die de omgeving gaat overheersen. Het is ook niet geruststellend dat de architect meer oog lijkt te hebben voor de stedenbouwkundige route tussen de Neude en de gracht, dan voor de historische waarde van het gebouw. Je kunt er toch ook omheen lopen?

Architect Frank Marcus deed onderzoek naar het verlies van publiek domein door herbestemming van postkantoren, o.a. in Nijmegen, en waarschuwt:

Ondanks […] beloftevolle deelname vooraf van architecten/ontwikkelaars en historische waardestellingen, leert mijn onderzoek anders. (Linkedin)

In Rotterdam wordt het postkantoor ook herontwikkeld tot… winkels en een hotel. Er is blijkbaar weinig anders te bedenken dat economisch rendabel is.
Als je kijkt naar het voormalig hoofdpostkantoor van Amsterdam, nu winkelcentrum Magna Plaza, dan hebben de winkels daar de overhand genomen op het gebouw. Je voelt je daar niet in een prachtig gebouw waar toevallig ook winkels zijn, maar in een winkelcentrum dat toevallig in een mooi gebouw zit. Een subtiel verschil?

Tot slot verstandige woorden van de kleinzoon van de architect van het postkantoor, Rob Crouwell:

Om een prachtig gebouw als het oude Postkantoor aan de Neude opnieuw functioneel te maken voor de 21e eeuw, vereist allereerst kennis en inzicht in deze bijzondere architectuur. Het nieuwe ontwerp zal daarna vanuit liefde en respect voor het huidige gebouw ontwikkeld moeten gaan worden; echter: welke marktpartijen zijn bereid om vanuit deze invalshoek te denken en handelen en wie houdt er voldoende toezicht op deze ontwikkeling?

Mijn grootvader Joseph Crouwell en zijn vrouw hebben met dit gebouw begin 20e eeuw een statement gemaakt: “communicatie tussen mensen ontstaat wanneer je verbindingen legt (zowel lokaal als wereldwijd)” en zijn architectuur beeldt dit goed uit. Deze zichtbare symboolfunctie in dit gebouw mag wat mij betreft niet verloren gaan!

Het onlangs heropende door hem ontworpen oude postkantoor in Doetinchem, waar nu het Stadsmuseum en een bijzonder restaurant in zijn gehuisvest, doet bijvoorbeeld zeker recht aan dit mooie gebouw (1917) en zijn talent. Maar natuurlijk zal er altijd discussie mogelijk zijn en blijven of een nieuwe functionaliteit recht doet aan het oorspronkelijk ontwerp … en wat mij betreft prima, dat hoort ook bij architectuur!
(Linkedin)

Laatste postkantoor spectaculair in beeld gebracht

Fri, 28 Oct 2011 12:25:21 +0200

Laatste postkantoor spectaculair in beeld gebracht:

Gisteren sloot het laatste postkantoor van Nederland aan de Neude in Utrecht. Niet alleen het einde van een tijdperk, ook gaat een van de mooiste gebouwen van de stad voorlopig dicht. Er komen winkels en horeca, maar onduidelijk is wanneer en hoe. Samen met fotograaf Frank van der Pol heb ik een manier gezocht om de prachtige hal zo goed mogelijk vast te leggen voor de toekomst. Dit resulteerde in een zeer gedetailleerde 360° panorama-foto, genomen vanaf acht meter hoogte precies in het midden. Een spectaculair gezichtspunt, dat waarschijnlijk nog niemand eerder heeft ingenomen…

Een museum waar de tijd heeft stilgestaan

Tue, 18 Oct 2011 22:53:00 +0200

Een museum waar de tijd heeft stilgestaan:

Toen ik vorige week in Parijs was heb ik ook de Galerie de paléontologie et d’anatomie comparée bezocht in de Jardin des Plantes. Dit museum is nog vrijwel in de orginele staat zoals het gebouwd werd in 1898 voor de Wereldtentoonstelling van 1900. Het imposante gebouw, ontworpen door architect Frederic Dutert, bestaat uit twee verdiepingen waarvan de grootste galerij zo’n 80 meter lang is. Grote ramen zorgen voor natuurlijk licht en het zicht vanaf de gietijzeren ballustrades is indrukwekkend.

De collectie bestaat uit duizenden fossielen, verzameld in de 18e en 19e eeuw, en evenzovele skeletten afkomstig van de naastgelegen ménagerie (dierentuin). Het ging mij echter vooral om de authentieke museuminrichting van honderd jaar geleden.
Ik heb ook een panoramafoto gemaakt op de benedenverdieping:

Fullscreen-knop (rechtsonder) aanbevolen

Restaurant Le Train Bleu in het Gare de Lyon

Fri, 14 Oct 2011 23:10:00 +0200

Restaurant Le Train Bleu in het Gare de Lyon:

Toen ik gisteren in Parijs was voor een boodschapje, heb ik ook even rondgekeken (niet gegeten!) in het fameuze restaurant Le Train Bleu in het Gare de Lyon. Het restaurant is nauw verbonden met de geschiedenis van de luxe treinreizen in de belle époque. Het werd in 1901 geopend door de Franse president Emile Loubet. Het kort daarvoor gebouwde Gare de Lyon was uitvalsbasis van de Compagnie des Chemins de Fer de Paris à Lyon et à la Méditerranée (PLM). Vanaf dit station vetrokken treinen naar Zuid-Frankrijk, de Alpen en later ook Italië en zelfs Istanbul (de Simplon Oriënt-Express).

Het restaurant is genoemd naar de even legendarische Train Bleu die vanaf 1922 naar de Franse Rivièra reed, voorzien van de meest luxueuze Pullman-rijtuigen van Wagons-Lits, waarvan de blauwe kleur de trein z’n naam gaf. The Blue Train vervoerde vanaf Calais vooral Engelse aristocraten en beroemdheden naar Nice, Monaco en andere mondaine oorden. Het restaurant bestond al eerder dan de trein en heet pas sinds 1963 Le Train Bleu. Daarvoor was het simpelweg het Buffet de la Gare de Lyon. Het diende regelmatig als filmlocatie, van Nikita tot Mr. Bean’s Holiday. Het nog altijd hoog aangeschreven restaurant staat tegenwoordig onder leiding van chefkok Jean-Pierre Hocquet.

Het interieur is rijkelijk versierd met neobarokke vergulde elementen die meer dan 40 schilderingen omlijsten. Die tonen onder meer de bestemmingen van de PLM, zoals Marseille, Monaco en de Mont Blanc. Mooi is het woord niet, overdadig is nog een eufemisme. Wel proef je er nog altijd iets van de allure die rond 1900 verbonden was met verre treinreizen - alleen bereikbaar voor de happy few natuurlijk.

Tegenwoordig vertrekken vanaf Gare de Lyon de TGV’s naar het zuiden en naar de Alpen - nog dezelfde bestemmingen dus als honderd jaar gelden, ook heel comfortabel maar omgeven met een stuk minder overdaad. De reis naar Nice kost nu geen twintig uur meer zoals destijds, maar nog slechts vijf.

Recensie van 'Erfgoed voor de iPad'

Fri, 07 Oct 2011 11:24:00 +0200

Gisteren is Erfgoed voor de iPad uitgekomen van ANWB’s Buitenleven en het Utrechtse bedrijfje Touchwonders. Het is een van de eerste Nederlandse iPad-apps over cultureel erfgoed, belangrijk dus om eens goed te bekijken. 136 ‘erfgoederen’ (!) worden in een magazine-achtig jasje gepresenteerd met een kaart van Nederland als ingang. Het is het type app dat je niet moet zien als een soort database, maar als een elektronisch koffietafelboek of glossy tijdschrift, met veel aandacht voor redactionele content, fotografie en vormgeving. Het geheel ziet er aantrekkelijk en gelikt uit. Toch heb ik een aantal kritische opmerkingen, vooral over de inhoud.

Dat ik deze opmerkingen plaats geeft aan dat ik de app serieus neem als het begin van een mooie ontwikkeling voor het Nederlandse erfgoed. Er zijn natuurlijk heel veel slechtere iPad-apps die ik onvermeld laat. Ik wil ook zeker niet pretenderen het beter te kunnen; ik ben wel bezig met ideeën voor de iPad maar vergeleken met Touchwonders een echte beginner. Wel hoop ik dat de samenstellers iets aan mijn opmerkingen hebben voor de volgende versie. Natuurlijk raad ik iedereen aan de app zelf uit te proberen.

Op- en aanmerkingen bij de app

de gehanteerde definitie van erfgoed is nogal beperkt, namelijk als synoniem voor nostalgie. Je vindt geen recent of omstreden erfgoed in deze app, alleen maar kastelen, boerderijen en pittoreske plekjes uit voorbije eeuwen. Moderne klassiekers zoals bijvoorbeeld de Van Nelle-fabriek en het Rietveld-Schröderhuis ontbreken.
aan de andere kant wordt erfgoed erg ruim opgevat door er ook natuurgebieden, ambachtelijke delicatessen en zelfs b&b’s onder te scharen.
Om de verwarring compleet te maken: als je het filter ‘erfgoed’ kiest blijven alleen maar kastelen en landhuizen over, alsof bijvoorbeeld kerken geen erfgoed zijn. Maar die zitten er niet in. Kortom, is het een erfgoed-app, een kastelen-app of een Buitenleven-app?
de uitstraling van de app is wel eigentijds, maar het gebruik van krulletters en vergeelde kartelrandjes vind ik een te gemakkelijke, oubollige associatie met erfgoed.
de app lijkt gedeeltelijk een commerciële vulling te hebben. Er zijn veel items over b&b’s en ambachtelijke bedrijfjes, die wel iets met erfgoed hebben, maar je weet als lezer niet of ze er voor betaald hebben. Dat wil je weten als je zelf 4 euro voor de volledige versie van de app betaalt. Maar het gaat ook om de vraag of de redactie onafhankelijk is. Waarom zouden ze een (ecologisch) vakantiepark opnemen in een erfgoed-app?
de locaties op de kaart zitten er soms flink naast. Slot Zuylen is ten oosten van Amelisweerd gepositioneerd en de grottenham (!) uit Valkenburg ergens in Midden-Limburg. Als je het aparte Google-kaartje daarbij opent toont dat Berg en Terblijt, weer een andere locatie dus. Hopelijk staan de ANWB-borden langs de wegen wel goed!
veel ‘erfgoederen’ hebben geen volledig artikel, maar een kortere ongeïllustreerde tekst. Deze teksten vind ik rommelig, vaak te gemakkelijk en soms incorrect. Slot Zuylen is geen 13e-eeuws kasteel en het is geen goede sfeertekening dat je er een sprookje met ridders en jonkvrouwen binnenstapt (gebouwd in 1520, inrichting vooral 18e- en 19e-eeuws). De schrijver is er waarschijnlijk nooit geweest. Sommige teksten lijken zo overgenomen van websites.
De opmaak van deze teksten is sober, waardoor ze niet passen binnen de zo verzorgde app.
de andere, uitgewerkte artikelen zijn wel goed geschreven. De vormgeving is fraai, al denk ik dat de tekst nog te veel overheerst op het beeld. Ik vermoed dat deze artikelen hergebruikt zijn uit het tijdschrift Buitenleven. Dat is niet erg, maar het moet wel vermeld worden. Een kwestie van (eigen) bronvermelding.
bij elk item is er ook een aparte ‘fotostapel’. De foto’s zijn van goede kwaliteit, maar de selectie lijkt nogal willekeurig. Bij de keuze had men weer een erg nostalgische bril op. Bovendien zijn er geen bijschriften, je moet dus maar raden wat je ziet.
de app lijkt gratis, maar als je ‘m hebt geïnstalleerd zie je dat een groot deel van de content alleen tegen betaling van 4 euro beschikbaar is (in-app purchase). Dit bedrag is aan de hoge kant, maar desnoods acceptabel. Het gaat er meer om dat je hier opeens mee wordt geconfronteerd, terwijl je dacht dat het gratis was. Het lijkt me eerlijker om dit in de App Store duidelijk en prominent te vermelden.
de app werkt grafisch heel soepel, maar is bij mij meermaals gecrasht. Dit zal in de eerste update wel worden opgelost. Wat me stoorde is dat je bij het inzoomen op de kaart ongewild de daarop aanwezige items aanklikt. Volgens mij is het mogelijk zoom- en tap-gestures beter van elkaar te scheiden om dit te voorkomen. Ik zou trouwens graag verder willen inzoomen dan tot op provincieniveau.
de app werkt alleen in staande schermoriëntatie. Ik vind zelf dat een iPad-app altijd beide oriëntaties moet ondersteunen en daar liefst iets extra’s mee moet doen, bijvoorbeeld extra info of een alternatieve weergave tonen bij roteren. Maar dat is natuurlijk wel meer werk.
de app wordt aangeprezen met sterk overdreven kwalificaties: misschien wel de mooiste app van Nederland, en het meest complete overzicht van Nederlands erfgoed. Dat laatste is in ieder geval een gotspe.

Kasteel Loenersloot eenmalig opengesteld

Sun, 25 Sep 2011 23:30:00 +0200

Kasteel Loenersloot eenmalig opengesteld:

Vandaag stelde Het Utrechts Landschap Kasteel Loenersloot, gelegen aan het riviertje de Angstel, eenmalig open voor het publiek. Het bestaat uit een middeleeuwse toren en vooral 18e eeuwse uitbreidingen. De eenkennige en gesloten M.F.M. baronesse van Nagell was de laatste bewoner. Het Utrechts Landschap gaat het casco restaureren en wil het daarna vaker openstellen. Letterlijk een dag voor de start van de restauratie kregen bezoekers voor het eerst de gelegenheid een deel van het interieur te bekijken. Hier werd zeer druk gebruik van gemaakt.

Opvallend in het authentieke interieur zijn de 18e eeuwse geschilderde behangsels, waarvan sommige in slechte staat en andere onlangs al gerestaureerd, maar wellicht iets te grondig, waardoor ze als nieuw ogen.

Ook het park van Loenersloot is bijzonder: het werd in 1798 als vroegste voorbeeld van Engelse landschapsstijl in Nederland aangelegd door Gerard van Laar.

Wagenwerkplaats Blerick, industrieel rijksmonument

Sat, 24 Sep 2011 19:53:00 +0200

Onlangs bezocht ik met de mede-rondleiders van het Spoorwegmuseum de Wagenwerkplaats Blerick bij Venlo. Deze prachtige hal werd in 1890 gebouwd voor de Staatsspoorwegen, uitgebreid rond 1920 en was tot 1969 in gebruik. In de hoogtijdagen werkten er 160 mensen aan de reparatie van wagons. Het is nu met ca. 74.000 m² een van de grootse industriële rijksmonumenten van Nederland. Er zijn nog verschillende originele details aanwezig zoals gietijzeren kolommen en vensters. De sheddaken die vroeger van glas waren voor goede lichtinval zijn nu bedekt met golfplaat. Momenteel staat de hal grotendeels leeg, maar eigenaar Stichting BOEi maakt plannen voor herbestemming. Een van de opties is dat het depot Blerick van het Spoorwegmuseum, dat zich in de naastgelegen moderne loods bevindt, naar de antieke hal gaat. Dat zou natuurlijke aan prachtige bestemming zijn.

Ik heb de foto’s van de wganewerkplaats ook ingestuurd voor Wiki Loves Monuments.

We bezochten uiteraard ook het depot van het Spoorwegmuseum. Behalve grote hoeveelheden onderdelen en wat moderner materieel, bekeken we de een elektrisch treinstel uit 1938 (Mat’ 36) die van binnen helemaal open lag, zodat het frame en alle leidingen prachtig zichtbaar waren. Het mooist was de keuken van het NS restauratierijtuig RD 7659 uit 1951 met originele ijskasten en fornuis, maar die was te donker om te fotograferen.

100e verjaardag NS 3737/Jumbo in het Spoorwegmuseum

Sun, 28 Aug 2011 00:00:00 +0200

100e verjaardag NS 3737/Jumbo in het Spoorwegmuseum:

Op 28 augustus 1911 maakte de latere NS 3737 z’n eerste rit. De 100e verjaardag van Nederlands bekendste stoomlocomotief ging in het Spoorwegmuseum niet onopgemerkt voorbij. Joop van Zijl presenteerde de opening van een (kleine) expositie die te zien is tot 2 oktober. Daarbij interviewde hij drie oud-machinisten die de ‘oude dame’ nog bereden hebben.

De locomotief werd in 1911 gebouwd bij Werkspoor in Amsterdam voor de Staatsspoorwegen. Het was een van de eerste grote locomotieven van Nederlandse makelij. De SS 700-serie (later NS 3700) kreeg de bijnaam Jumbo vanwege het grote formaat. De 3737 werd beroemd toen deze in 1958 onder grote belangstelling de laatste stoomrit van de NS maakte: het einde van een tijdperk. Sindsdien staat de locomotief in het Spoorwegmuseum, maar er zijn twee periodes geweest dat deze weer rijvaardig werd gemaakt en ritten maakte. Inmiddels is besloten dat een nieuwe revisie financieel en praktisch niet meer mogelijk is - al dacht de vertegenwoordiger van de Vrienden van het museum daar bij de opening heel anders over dan directeur Paul van Vlijmen.

Bij de opening werd ook de modelspoorversie in H0 van de 3737 gepresenteerd door de firma Artitec. Het is de eerste Nederlandse stoomlocomotief die als ‘betaalbaar’ model verkrijgbaar is - digitaal voorzien van het originele geluid.

Kasteel Beverweerd

Sun, 21 Aug 2011 15:00:00 +0200

Kasteel Beverweerd:

Gisteren ben ik per kano over de Kromme Rijn naar Kasteel Beverweerd gevaren. Het kasteel is de afgelopen jaren prachtig gerestaureerd. Het bestaat uit een vierkant middengedeelte uit de dertiende eeuw, dat in de loop der eeuwen is uitgebreid met torens. In de negentiende eeuw vond een grote verbouwing plaats in neogotische stijl door de Utrechtse architect Christiaan Kramm. De gevels werden voorzien van een pseudo-natuurstenen pleisterlaag, die rond 1930 werd verwijderd en nu weer is teruggebracht.

Beverweerd is omring door een prachtig landgoed aan de Kromme Rijn, dat er nu wat verwilderd bij ligt. Het koesthuis uit 1830 is ook gerestaureerd.

Toen de laatste adellijke bewoners in de jaren ‘50 vertrokken, werd Beverweerd een kostschool. Na tien jaar leegstand kocht in 2005 zorginstelling Philadelphia het kasteel om er een vegetarisch bejaardenoord van te maken. Door wanbeleid kwam Philadelphia in financiële problemen, waarna het kasteel te koop kwam te staan. De inmiddels begonnen restauratie kon na korte tijd worden hervat. Tot er een definitieve bestemming is gevonden heeft kusntenaar en ex-vervalser Geert Jan Jansen er z’n atelier en expositieruimte.

Schilderijen herkennen en verkennen met smartphones

Tue, 05 Jul 2011 22:45:00 +0200

Schilderijen herkennen en verkennen met smartphones:

Vanaf nu is er een Nederlands voorbeeld van mobiele beeldherkenning in musea: de schilderijencollectie van het net heropende Kasteel Amerongen. Een tweede demo gaat een stap verder; een nieuwe manier om schilderijen te verkennen.

verder lezen & video’s

Rondkijken in bastion Sterrenburg

Sun, 03 Jul 2011 21:37:00 +0200

Rondkijken in bastion Sterrenburg:

Gisteren was ter gelegenheid van de eerste Utrechtse Open Tuinendag bastion Sterrenburg opengesteld, dat verscholen ligt in het groen op de hoek van de singel nabij Ledig Erf. Ik had al lang de wens om daar eens binnen (of althans op de binnenplaats) te kijken. Het is een van de vier bastions die rond 1550 gebouwd zijn door Willem van Noort in opdracht van Karel V, naar Italiaans voorbeeld als antwoord op het nieuwe gevaar van het verrijdbare kanon. Ze droegen de namen Zonnenburg, Manenburg, Sterrenburg en Morgenster. Dat laatste bastion aan de noordkant van de stad (Nieuwekade) bestaat niet meer. Op Zonnenburg is de Sterrenwacht gevestigd; dat bastion is dus geopend voor publiek. Manenburg is in gebruik als kunstenaarsatelier en is alleen op Monumentendag of op aanvraag geopend. Sterrenburg is particulier bewoond en dus zelden of nooit opengesteld.

Sterrenburg is vergeleken met de andere twee het minst goed bewaard; alleen de oostelijke kazematten en het woonhuis daarbovenop, en een deel van de verdiepte binnenplaats (de binnenplaatsen van Zonnenburg en Manenburg zijn tegenwoordig overdekt). De huidige bewoner heeft er een mooie tuin aangelegd, de kazematten dienen in de winter als oranjerie voor de kuipplanten. De vorige bewoner was kunstenaar Hans van Dokkum van wie een mooie fotocollage van Sterrenburg vanaf een hoogwerker bewaard is bij Het Utrechts Archief.

Behalve de bovenstaande foto’s heb ik ook een 360°-panoramafoto gemaakt:
Kijk rond met de muis. Fullscreen-knop rechtsonder aanbevolen!

Zie ook het ‘verrijkte’ panorama van Manenburg dat ik vorig jaar maakte en vergelijk de overdekte binnenplaats met de open en minder goed bewaarde van Sterrenburg. De bolwerken waren ooit vrijwel identiek.

Monumentenestaffette: Sanatorium Zonnestraal

Sun, 26 Jun 2011 23:31:00 +0200

Monumentenestaffette: Sanatorium Zonnestraal:

Vandaag was in het kader van de Monumentenestafette (t.g.v 25 jaar Open Monumentendag) Sanatorium Zonnestraal in Hilversum open voor publiek. Het sanatorium is in 1925 ontworpen door de architect Jan Duiker i.s.m. Bernard Bijvoet en Jan Gerko Wiebenga. Zonnestraal is een internationaal vermaard voorbeeld van het Nieuwe Bouwen. Licht en lucht waren het uitgangspunt. Het was een herstellingsoord voor TBC-patienten, waaronder joodse diamantslijpers. Later werd het een algemeen ziekenhuis.

Na er jarenlang als een bouwval bij te hebben gestaan, is Zonnestraal de afgelopen jaren prachtig gerestaureerd. In het Hoofdgebouw zijn medische bedrijven en instellingen gevestigd. Van het Dresselhuyspaviljoen uit 1932 is alleen het exterieur (casco) gerestaureerd. Het interieur is nog in niet onder handen genomen omdat er nog geen bestemming is gevonden. Dit heeft wel een bepaalde charme.

Veelbelovend: volledige panorama's met Photosynth op de iPhone

Sat, 23 Apr 2011 19:33:00 +0200

Vandaag heb ik de nieuwe Photosynth App voor iPhone uitgeprobeerd. Daarmee kun je volledige 360x180 graden-panorama’s maken met je iPhone, zonder enig extra hulpmiddel. Het werkt niet perfect maar is wel veelbelovend.

Je beweegt de iPhone naar links, rechts boven en beneden net zolang tot alles om je heen erop staat. De app neemt ondertussen zelf de foto’s die nodig zijn, d.m.v. beeldherkenning van de overlappende delen op basis van Microsoft’s Photosynth-techniek. Het maken van een volledig panorama van 360x180 graden kost in de praktijk zo’n 5 minuten; je moet rustig bewegen, niks vergeten (ontbrekende vlakken worden gemarkeerd) en soms even stoppen als er iets langskomt, want bewegende onderwerpen kun je beter vermijden. Er worden per panorama ca. 20 foto’s gemaakt. Nadat alles erop staat worden de foto’s op je iPhone aan elkaar gesticht (gelast) tot één geheel. Dit kost enkele minuten. Het resultaat komt als equirectangulaire afbeelding van ruim 5 megapixel in je photo-library te staan en kan direct online gedeeld worden via Photosynth.net en Facebook.

Voormalige Lubro-bakkerij, Hogenoord, Utrecht bekijk interactief

Resultaat
Het resultaat is niet volmaakt maar toch indrukwekkend. Het is inderdaad mogelijk een volledig panorama te maken, de beeldkwaliteit is redelijk tot goed, maar in elk panorama zitten wel enkele stitch-fouten (beelden die niet helemaal goed aan elkaar aansluiten). Waarschijnlijk kun je met meer oefening (rustig bewegen en zoveel mogelijk om een centraal punt heen draaien) het resultaat nog verbeteren. De resultaten zijn, zoals te verwachten, het beste bij goede lichtomstandigheden en als je niet te dicht bij dingen staat. Vooral geschikt voor buiten dus en niet echt voor interieurs, al zullen grote lichte ruimtes ook wel lukken. Er is een optie om de belichting vast te zetten, dit voorkomt grote belichtingsverschillen binnen het panorama, maar het betekent wel dat delen overbelicht of onderbelicht zijn. De stitcher kan de belichtingsverschillen aardig opvangen dus het is beter die optie niet te gebruiken.

Lauwerecht/Zwartewater, Utrecht bekijk interactief

Jan van Ling-tuin, Utrecht bekijk interactief

Veelbelovend
Kortom, een veelbelovende ontwikkeling om altijd en overal panoramafoto’s te kunnen maken, maar met nog wat kinderziektes. Het resultaat van Photosynth is duidelijk beter en vooral veel ruimer dan van andere panorama-apps voor de iPhone zoals 360 Panorama en UScape.it. Als de Photosynth-techniek zich verder ontwikkelt en bv. ook in goede fotocamera’s wordt ingebouwd zijn in de toekomst misschien speciale oplossingen zoals fisheye-lenzen of panoramische statiefkoppen niet meer nodig.

Parkje bij Zwartewater, Utrecht bekijk interactief

David van Mollemburg, Utrecht bekijk interactief

Terug bij af? Recensie van Museumtours.nu

Mon, 18 Apr 2011 12:19:00 +0200

Toen vorig jaar het project Museumtours (‘museumbezoek vanuit je luie stoel’) werd aangekondigd, was ik zeer geïnteresseerd. Als museumliefhebber, webontwikkelaar voor musea en amateur-beoefenaar van panorama-fotografie had ik hoge verwachtingen. Het idee van een soort ‘tentoonstellinggemist’ maakte mij enthousiast.
Nu de eerste museumtours beschikbaar zijn - van Willet-Holthuysen, Princessehof en Muiderslot - is mijn teleurstelling groot. Het resultaat oogt als iets van tien jaar terug en de pretenties ‘bijna als real-life museumbezoek’, ‘uniek experiment’ en ‘voor het eerst’ worden niet waargemaakt.

Museumtours toont 360 graden-panorama’s waarop je kunt rondkijken in museumzalen. Dat is niet nieuw; het innovatieve van Museumtours zou erin zitten dat verschillende ruimtes/panorama’s met elkaar verbonden zijn door een soort interactieve videofilmpjes, en dat er allerlei extra informatie verschijnt, zoals afbeeldingen en video-interviews. Op een plattegrondje zie je waar je bent en welke kant je opkijkt en een commentaarstem vertelt wat er in de ruimte te zien is. Museumtours is doorontwikkeld vanuit de - inmiddels niet meer bestaande - Israelische software Quiksee door Louter. Het project kreeg in 2009 subsidie van de regeling Innovatie cultuuruitingen van OCW. Er is een uitgebreid blog over het totstandkomingsproces. De huidige ‘pilot’ van drie musea ging 14 april online.

Begindagen
Mijn teleurstelling begint met de matige kwaliteit van de panorama-beelden en het mini-formaat waarop deze worden getoond. Je kunt ook niet inzoomen - een groot gemis. Daar komt bij dat de panorama’s uitsluitend horizontaal draaien; je kunt niet omhoog of naar beneden kijken. Toch niet onbelangrijk in bijvoorbeeld een kasteelzaal of stijlkamer. De verticale field-of-view (zoals dat heet) is hooguit 70 graden, wat benauwd aanvoelt. Dit doet allemaal sterk denken aan de begindagen van de panorama-fotografie op internet, meer dan tien jaar geleden. Inmiddels zijn we al jaren in het tijdperk van de volledige 360x180 graden panoramafoto’s, soms in gigapixel-kwaliteit, die schermvullend kunnen worden weergegeven. Beperkingen die er vroeger waren, zoals langzame verbindingen, lage resolutie van digitale camera’s en gebrek aan geschikte tools zijn allang achterhaald.
Dat Museumtours dit ‘digitaal erfgoed’ weer als nieuw presenteert zal wel te maken hebben met de gekozen opnametechniek voor de ‘tussenfilmpjes’ (met een videocamera). Wellicht zijn er ook budgettaire redenen; hoewel goede panorama-fotografen best betaalbaar zijn, zijn ze misschien duurder dan de gekozen oplossing. Maar is dat ook zo als je het ontwikkeltraject van Museumtours meerekent?

Bizar
Ik vind het bizar dat Museum Willet Holthuysen (onderdeel van Amsterdam Museum) meedoet aan Museumtours, terwijl die al vele jaren een mooie virtuele tour op hun site hebben staan (gebruik vooral de fullscreen-knop). Die is gemaakt door Cees de Jonge, een van de kwaliteits-panoramafotografen die in de museumsector actief is. Dit moet voor hem bijna een belediging zijn.

Als referentie voor de huidige stand der panoramafotografie in musea wil ik de panorama’s noemen die Frank van der Pol heeft gemaakt van de tentoonstelling Egyptische Magie voor het Rijksmuseum van Oudheden. Zoom maar eens in op de vitrines (vooral het tweede panorama). Kijk dan nog eens naar Museumtours.

Tussenfilmpjes
Panoramafoto’s zijn altijd op één punt genomen, dus je kunt niet vrij door een ruimte bewegen. Wel kun je van het ene naar het andere panorama ‘springen’. Als je maar veel panorama’s maakt, zoals Street View dat doet, en een overvloeier toont tussen de panorama’s, lijkt het een beetje alsof je vrij kunt bewegen. Museumtours koos een andere oplossing. Er worden video-opnames gemaakt van het lopen (of in dit geval rijden op een statief) van de ene naar de andere ruimte. Die filmpjes worden niet lineair afgespeeld, maar je scrollt er als het ware doorheen met de muis (of met de aangeboden pijltjes). Zo lijkt het of je zelf naar de volgende ruimte beweegt en zie je ook deuren, gangen en trappen langskomen.
Dit is best wel innovatief. Maar het resultaat is naar mijn mening niet spectaculair. Dat komt natuurlijk door de beperkte beeldkwaliteit en -grootte, maar ook omdat je in de tussenstukken alleen maar voor- en achteruit kunt, dus niet om je heenkijken. Dit is een probleem voor de gebruiksvriendelijkheid, want je moet maar net door hebben wanneer je wel en niet om je heen kunt kijken, en je mist snel een panorama.
Het principe van verbindingsfilmpjes tussen panorama’s is ook toegepast bij het Anne Frank Huis in het Achterhuis Online. Daar worden ze echter wel lineair afgespeeld. Dat vind ik eigenlijk beter, omdat er dan geen verwarring is waar je kunt rondkijken en waar niet.

Verrijking of verarming?
Museumtours biedt op je tocht door een museum of tentoonstelling extra informatie in de vorm van afbeeldingen en filmpjes die in de kantlijn verschijnen. Mooi is dat die meeveranderen met je kijkrichting. De hoeveelheid varieert overigens sterk per ruimte en museum. De thumbnails in de kantlijn kun je aanklikken om een iets grotere versie te bekijken en de tekst te lezen, of een filmpje af te spelen waarin iemand iets vertelt (zoals een conservator of een acteur die een historisch personage speelt). Daarbij krijg ik - opnieuw - het gevoel in een tijdmachine te stappen naar de jaren ‘90. De filmpjes en foto’s zijn priegelig klein en soms slecht geschaald. De collectiestukken op de foto’s zijn vaak niet groter, maar juist kleiner dan de panorama-foto! In dat geval kun je beter van een verarming dan van een verrijking spreken. Zo komt je collectie niet tot z’n recht en er is geen sprake van een ‘bijna real-life museumbezoek’. Het staat in schril contrast met het recente Google Art Project, waar je met StreetView bij een aantal musea naar binnen kunt om tot in het kleinste details op kunstwerken in te zoomen. Natuurlijk, Google heeft een heel ander budget, maar mooie zoomtechnieken - of gewoon grotere foto’s - zijn ook met lage budgetten mogelijk. Ook videofilmpjes wil je anno 2011 fullscreen bekijken en niet in postzegelformaat.

Uitsterven
Museumtours worden weergegeven met behulp van Flash, een techniek die op z’n retour is. Een paar jaar geleden was het nog zo’n beetje de enige optie voor multimedia op websites, maar onder invloed van iPhone en iPad (die geen Flash ondersteunen) en de komst van HTML5 en CSS3 in moderne webbrowsers zijn de dagen van Flash geteld. Natuurlijk zijn er nog een hoop sites in de lucht die Flash gebruiken en het duurt vast nog even voor die zijn uitgestorven, maar de ontwikkeling is onomkeerbaar. Daarom is het zonde dat Museumtours voor (alleen) Flash heeft gekozen. Er zijn inmiddels zeer goede video- en panorama-viewers beschikbaar in HTML5/CSS3, die ook perfect werken op bijvoorbeeld de iPad. Daar komt bij dat Museumtours zelfs de tekst en afbeeldingen in Flash toont. Die zijn daardoor niet vindbaar voor zoekmachines en je kunt ze lastig of niet printen, kopiëren, opslaan of doorsturen.

Advies
Mijn advies aan musea moet helaas zijn om niet deel te nemen aan Museumtours, maar om een goede panorama-fotograaf in te huren en deze (of de eigen webbouwer) een virtuele tour met plattegrond, hotspots, audio, video enzovoort te laten samenstellen met behulp van KRpano, een veelzijdige panorama-viewer die behalve in Flash ook op de iPhone en iPad werkt. Maak desnoods ook wat panorama’s op de gang, en verbind ze met elkaar met overvloeiers - fluitje van een cent in KRpano. Het resultaat zal beter zijn dan Museumtours.

Tot slot
Mijn oordeel over Museumtours is gebaseerd op de techniek, de functionaliteit en het uiterlijk, niet op de inhoud van de teksten, audio en video. Ik twijfel er niet aan dat deze met zorg zijn samengesteld door of samen met de musea. Al dit werk komt helaas niet goed tot z’n recht. Ook heb ik geen oordeel over de achterliggende beheersoftware waarmee de musea zelf informatie kunnen koppelen aan Museumtours. Misschien werkt dat wel heel handig, maar uiteindelijk gaat het om het resultaat aan de voorkant.

De Inkpot (Hoofdgebouw III Spoorwegen)

Sat, 26 Mar 2011 00:03:00 +0100

De Inkpot (Hoofdgebouw III Spoorwegen):

Vandaag deed zich de unieke kans voor De Inkpot in Utrecht van binnen te bekijken in het kader van de Nationale Monumenten Estafette. Vele honderden Utrechters maakten er gebruik van, want De Inkpot - nu hoofdkwartier van ProRail - is zelden open voor publiek.

Het gebouw werd tussen 1918 en 1921 gebouwd als Hoofdgebouw III van de Spoorwegen, naar ontwerp van G.W. van Heukelom. Het is het grootste bakstenen gebouw van Nederland, zestig meter hoog. Er zijn 22 miljoen bakstenen in verwerkt, 4.000 kubieke meter eikenhout en 21 kilometer spoorstaaf! De spoorstaven zijn als liggers in de gemetselde vloeren gebruikt.

Ik zag veel mooie details zoals geglazuurde bakstenen, gebrandschilderd glas en siersmeedwerk. Het meest indrukwekkend blijven de twee torens. Ondanks alle decoraties wekt het gebouw toch een wat sombere en donkere indruk.

Aanvulling 29 maart: foto’s van de bouw in 1918

Trajectum Lumen

Tue, 15 Mar 2011 11:16:00 +0100

Trajectum Lumen:

Trajectum Lumen is een lichtkunstproject in de binnenstad van Utrecht, vooral bij kerken, bruggen en werven.

Het mooist vind ik de werken aan de neogotische Willibrorduskerk, daar heeft Aldo Hoeben een panoramische projectie gemaakt in de portiek, waardoor je het rijke interieur ook van buiten ziet. Titia Ex heeft het kerkgebouw voorzien van een halo oftewel stralenkrans.

De website van Trajectum Lumen heeft wel een paar mooie elementen maar is helaas erg onhandig te bedienen.

Verdwenen vogelparadijs in vogelvlucht

Wed, 23 Feb 2011 18:23:00 +0100

Verdwenen vogelparadijs in vogelvlucht:

Onlangs verwierf Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam een fraaie handgemaakte kaart uit 1790. Het is een kopie van een kaart uit 1563 van het Zevenhuizense Bos ten noordwesten van Rotterdam. Dit ‘reigerbos’ stond ooit bekend als een waar vogelparadijs, maar verdween rond 1700 door turfwinning. Het inspireerde mij om de kaart in detail op Google Earth te zetten, voorzien van informatiepunten en extra beeldmateriaal.

verder lezen & tour